Odrzucenie spadku: termin 6 miesięcy, notariusz, dzieci

Termin na odrzucenie spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, czyli zwykle od dnia, w którym dowiedział się o śmierci spadkodawcy i o tym, że dziedziczy. Wynika to z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego. Od 15 listopada 2023 r. do zachowania terminu wystarczy złożyć w sądzie sam wniosek o odebranie oświadczenia, a oświadczenie może zostać odebrane później. Jeżeli nie zrobisz nic, spadek uznaje się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z odpowiedzialnością za długi ograniczoną do wartości tego, co odziedziczyłeś.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026. Stan prawny uwzględnia nowelizację Kodeksu cywilnego obowiązującą od 15 listopada 2023 r.

Od kiedy liczy się te sześć miesięcy

To jest pytanie, na którym najczęściej wykłada się cała sprawa. Termin nie biegnie od śmierci spadkodawcy. Biegnie od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swego powołania, czyli o tym, że to właśnie Ty dziedziczysz.

Różnica bywa ogromna. Jeżeli jesteś dzieckiem zmarłego i byłeś na pogrzebie, oba dni zwykle się pokrywają. Ale jeżeli dziedziczysz dlatego, że ktoś przed Tobą odrzucił spadek, Twój termin zaczyna biec dopiero od chwili, w której dowiedziałeś się o tym odrzuceniu. Podobnie przy dalszej rodzinie: siostrzeniec, który dowiaduje się o dziedziczeniu po wuju dwa lata po jego śmierci, ma pełne sześć miesięcy od tego dnia, a nie zero dni.

Ciężar wykazania, kiedy dokładnie się dowiedziałeś, spoczywa w praktyce na Tobie, więc warto zachować dowody: pismo z sądu, list od innego spadkobiercy, wezwanie od komornika albo od banku. To zwykle właśnie wezwanie do zapłaty jest momentem, w którym ludzie w ogóle dowiadują się, że coś odziedziczyli.

Co zmieniła nowelizacja z 15 listopada 2023 roku

Przed tą datą trzeba było zdążyć ze złożeniem samego oświadczenia przed upływem sześciu miesięcy. Problem był oczywisty: jeżeli sąd wyznaczył posiedzenie po tej dacie, spadkobierca tracił prawo bez żadnej własnej winy, wyłącznie przez obłożenie wokandy. Nowelizacja rozwiązała to dwoma przepisami.

• Art. 1015 § 1(1) k.c.: do zachowania terminu wystarczy złożyć przed jego upływem wniosek do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Samo oświadczenie może zostać odebrane później, choćby kilka miesięcy po terminie.
• Art. 1015 § 1(2) k.c.: jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zgody sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania w tej sprawie. To dotyczy przede wszystkim odrzucania spadku w imieniu dzieci.

Praktyczny wniosek: nawet jeżeli zostały Ci dwa tygodnie, jesteś bezpieczny, o ile wniosek fizycznie trafi do sądu przed upływem terminu. Liczy się data nadania w polskiej placówce pocztowej albo data złożenia w biurze podawczym. Sporo poradników krążących w sieci nadal opisuje stan sprzed tej zmiany i straszy utratą prawa, więc przy sprawdzaniu informacji zwracaj uwagę na datę publikacji.

Co się stanie, jeśli nie zrobię nic

Milczenie nie oznacza już katastrofy. Od 18 października 2015 r. brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiedzialność za długi spadkowe wyłącznie do wartości stanu czynnego spadku. Jeżeli po zmarłym zostało 20 000 zł oszczędności i 300 000 zł kredytu, odpowiadasz do 20 000 zł, a nie całym swoim majątkiem.

To nie znaczy, że można odpuścić. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza wiąże się ze spisem inwentarza albo z wykazem inwentarza, a wierzyciele zmarłego zaczną kierować roszczenia do Ciebie. Będziesz stroną w sprawach, których nie chciałeś, i to Ty będziesz musiał wykazywać, ile spadek był wart. Odrzucenie spadku ucina to wszystko na starcie.

Odrzucenie spadku u notariusza czy w sądzie

Masz dwie równorzędne drogi i obie dają ten sam skutek prawny.

W sądzie: składasz wniosek do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Opłata wynosi 100 zł od każdego oświadczenia. Wadą jest czas oczekiwania na posiedzenie, zaletą to, że po nowelizacji sam wniosek zachowuje termin.

U notariusza: oświadczenie składasz od ręki, w formie aktu notarialnego, bez czekania na wokandę. Notariusz przesyła je następnie do sądu spadku. Nie obowiązuje tu żadna właściwość miejscowa, więc oświadczenie możesz złożyć przed dowolnym notariuszem w Polsce. Jeżeli termin Ci ucieka, warto po prostu umówić wizytę u notariusza tam, gdzie jest wolny termin, zamiast czekać kilka tygodni na posiedzenie sądu. Koszt to taksa notarialna, w praktyce kilkaset złotych za oświadczenie, czyli więcej niż w sądzie, ale przy uciekającym terminie to zwykle najlepiej wydane pieniądze w całej sprawie.

Jeżeli mieszkasz za granicą, oświadczenie możesz złożyć również przed polskim konsulem. Ta droga bywa jedyna sensowna przy krótkim terminie i odległości, choć trzeba liczyć się z terminami w konsulacie.

Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka

To najczęstsza pułapka w całym prawie spadkowym. Odrzucenie spadku przesuwa dziedziczenie na kolejnych spadkobierców, a tymi są zwykle Twoje dzieci. Rodzic, który odrzucił spadek po własnym ojcu i uznał sprawę za zamkniętą, po pół roku dowiaduje się, że długi odziedziczył jego siedmiolatek.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego przekracza zakres zwykłego zarządu jego majątkiem, więc wymaga zgody sądu opiekuńczego. Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, a opłata wynosi 100 zł. Sąd bada, czy odrzucenie jest zgodne z dobrem dziecka, co przy spadku obciążonym długami jest zwykle formalnością, ale i tak zajmuje czas.

Do 15 listopada 2023 r. to właśnie ten czas był problemem: termin biegł dalej, mimo że rodzic czekał na decyzję sądu. Dziś art. 1015 § 1(2) k.c. zawiesza bieg terminu na czas postępowania o zgodę, więc opieszałość sądu nie obciąża już rodziny.

Jest też wyjątek, o którym warto wiedzieć: zgoda sądu nie jest wymagana, jeżeli dziecko dziedziczy w wyniku odrzucenia spadku przez rodzica, a spadek odrzucają wszyscy pozostali zstępni tego rodzica. W typowej sytuacji, w której rodzic odrzuca spadek i od razu odrzuca go w imieniu wszystkich swoich dzieci, można to załatwić jednym wyjściem do notariusza.

Czy odrzucenie spadku można cofnąć

Co do zasady nie. Oświadczenie o odrzuceniu spadku jest nieodwołalne. Możesz próbować uchylić się od jego skutków prawnych, jeżeli złożyłeś je pod wpływem błędu lub groźby, ale wymaga to zatwierdzenia przez sąd i wykazania, że błąd dotyczył treści czynności, a nie samej oceny opłacalności. Sąd nie uzna za błąd tego, że nie sprawdziłeś stanu majątku zmarłego przed odrzuceniem.

Dlatego przed odrzuceniem warto poświęcić kilka dni na ustalenie, co w spadku faktycznie jest. Wykaz kont bankowych zmarłego uzyskasz z Centralnej informacji o rachunkach, nieruchomości sprawdzisz w księgach wieczystych, a o zadłużeniu dowiesz się z korespondencji, którą zostawił. Zdarza się, że spadek uznany za same długi okazuje się dodatni, bo w tle było ubezpieczenie na życie albo niespłacona wobec zmarłego wierzytelność.

Co dalej, jeżeli spadek przyjmujesz

Jeżeli po policzeniu wychodzi, że spadek warto przyjąć, nie musisz składać żadnego oświadczenia: milczenie oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Kolejnym krokiem jest stwierdzenie nabycia spadku w sądzie albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, a potem, jeżeli spadkobierców jest kilku, dział spadku.

Pamiętaj o podatku. Najbliższa rodzina jest całkowicie zwolniona, ale pod warunkiem złożenia formularza SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy liczonych od uprawomocnienia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, a nie od śmierci spadkodawcy. Przegapienie tego terminu jest najdroższą pomyłką w polskim prawie spadkowym i nie da się jej naprawić wnioskiem o przywrócenie terminu.

Całą procedurę, opłaty sądowe, stawki minimalne pełnomocnika i porównanie drogi sądowej z notarialną zebraliśmy na stronie dla osób szukających prawnika od spraw spadkowych. Jeżeli zastanawiasz się, ile w ogóle kosztuje pomoc prawna w takiej sprawie, sprawdź zestawienie na stronie ile kosztuje adwokat, a jeżeli nie stać Cię na pełnomocnika, opisaliśmy zasady przyznawania adwokata z urzędu.

Czy do odrzucenia spadku potrzebny jest adwokat

W typowej sprawie nie. Samo oświadczenie o odrzuceniu spadku jest czynnością prostą i można je złożyć osobiście, w sądzie albo u notariusza, bez pełnomocnika. Adwokat zaczyna być potrzebny wtedy, gdy termin już minął i trzeba uchylić się od skutków jego niezachowania, gdy trwa spór o to, kiedy dowiedziałeś się o powołaniu, albo gdy w tle są długi, wobec których wierzyciele już podjęli działania. Jeżeli szukasz pełnomocnika, sprawdź najpierw jego wpis w rejestrze adwokatów: to jedyne źródło, które zweryfikujesz niezależnie od tego, co jest napisane na stronie kancelarii.