Czy można zakwestionować opinię biegłego sądowego
Opinię biegłego można podważyć, ale nie samym niezadowoleniem. Skuteczny zarzut wskazuje lukę, sprzeczność albo pytanie z tezy dowodowej, na które biegły nie odpowiedział. Masz na to zwykle dwa tygodnie od doręczenia opinii.
Redakcja Ranking Adwokatów Prawo cywilne
Tak, opinię biegłego sądowego można zakwestionować, ale nie samym niezadowoleniem z jej wniosków. Skuteczny zarzut musi wskazywać konkretną lukę, sprzeczność albo pytanie z tezy dowodowej, na które biegły nie odpowiedział. W procesie cywilnym podstawą jest art. 286 kodeksu postępowania cywilnego, który pozwala sądowi zażądać uzupełnienia opinii, jej wyjaśnienia albo dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych. W procesie karnym działa art. 201 kodeksu postępowania karnego i wymienia trzy sytuacje: opinia jest niepełna, jest niejasna albo zachodzi sprzeczność w samej opinii lub między różnymi opiniami w tej samej sprawie. Poza te kategorie nie da się wyjść, więc zarzut trzeba do którejś z nich dopasować.
Zarzut do opinii to nie to samo co wniosek o nowego biegłego
To rozróżnienie decyduje o powodzeniu i wiele osób miesza je na starcie. Zarzuty do opinii kwestionują treść konkretnego dokumentu i zwykle kończą się opinią uzupełniającą tego samego biegłego albo jego przesłuchaniem na rozprawie. Wniosek o powołanie innego biegłego idzie dalej: żądasz, żeby sąd odrzucił dotychczasową pracę i zaczął od nowa, co kosztuje kolejne miesiące i kolejną zaliczkę.
Sądy są znacznie bardziej skłonne uwzględnić to pierwsze. Dlatego rozsądna kolejność wygląda tak: najpierw precyzyjne pytania do biegłego w trybie uzupełnienia opinii, a dopiero gdy odpowiedzi nadal nie domykają sprawy, wniosek o innego biegłego, poparty tym, co wyszło z uzupełnienia. Odwrotna kolejność, czyli natychmiastowe żądanie zmiany biegłego po pierwszej niekorzystnej opinii, jest najczęstszą przyczyną oddalenia wniosku.
Co powiedział Sąd Najwyższy o powołaniu kolejnego biegłego
Granicę wyznaczył Sąd Najwyższy w wyroku z 29 kwietnia 2022 roku, sygnatura I CSK 231/22. Z jednej strony stwierdził, że "niezadowolenie strony z niekorzystnej dla niej opinii biegłego samo z siebie nie uzasadnia skutecznego wnioskowania o kolejną opinię". Z drugiej dodał, że "sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z dalszej opinii, gdy opinia, którą dysponuje, zawiera istotne luki". Sąd Najwyższy zaznaczył też, że nie jest celowe przeprowadzanie dowodu z opinii instytutu w sytuacji, gdy opinie biegłych w sprawie były zgodne w zasadniczych konkluzjach.
Praktyczny sens tych trzech zdań jest jeden: sąd ocenia nie Twoje samopoczucie, tylko kompletność dokumentu. Zdanie "opinia jest krzywdząca i nierzetelna" nie ma żadnej wartości procesowej. Zdanie "biegły nie odpowiedział na pytanie numer 3 z tezy dowodowej i nie wyjaśnił, dlaczego przyjął metodę porównawczą zamiast dochodowej" ma wartość natychmiastową, bo sąd może to sprawdzić w dwie minuty.
Ile masz czasu na zarzuty do opinii biegłego
Po sporządzeniu opinii sąd doręcza ją stronom i wyznacza termin na ustosunkowanie się, w praktyce najczęściej dwutygodniowy. To jest moment, w którym realnie wpływasz na wynik sprawy, i jednocześnie moment, który najłatwiej przegapić, bo pismo przychodzi zwykle bez żadnego ostrzeżenia. Milczenie w wyznaczonym terminie bywa odczytywane jako brak zastrzeżeń i poważnie utrudnia podważanie opinii na dalszym etapie, w tym w apelacji.
Jeżeli termin jest za krótki na przygotowanie merytorycznych zarzutów, na przykład dlatego, że opinia ma sto stron i wymaga konsultacji z własnym specjalistą, złóż wniosek o jego przedłużenie przed jego upływem. Wniosek złożony po terminie jest już tylko prośbą o przywrócenie terminu i wymaga wykazania braku winy.
Trzy podstawy z artykułu 201 kodeksu postępowania karnego
| Podstawa | Co to znaczy w praktyce | Czym to wykazujesz |
|---|---|---|
| Opinia jest niepełna | Biegły nie odpowiedział na wszystkie pytania z postanowienia albo pominął istotny materiał, który miał do dyspozycji | Zestawienie tezy dowodowej z treścią opinii, pytanie po pytaniu |
| Opinia jest niejasna | Wnioski nie wynikają z części opisowej, rozumowanie jest nieczytelne albo biegły użył pojęć, których nie zdefiniował | Wskazanie strony i akapitu, w którym urywa się tok rozumowania |
| Sprzeczność w opinii lub między opiniami | Biegły przeczy sam sobie albo jego wnioski kłócą się z opinią innego biegłego w tej samej sprawie | Cytat dwóch fragmentów obok siebie, z podaniem stron |
W procesie cywilnym katalog nie jest wyliczony tak sztywno, bo art. 286 kpc mówi ogólnie o uzupełnieniu, wyjaśnieniu i dodatkowej opinii, ale ta sama logika działa: im bardziej Twój zarzut przypomina jedną z tych trzech kategorii, tym trudniej go oddalić bez uzasadnienia.
Jak napisać zarzuty, które sąd potraktuje poważnie
Pismo z zarzutami do opinii powinno wyglądać jak lista konkretów, a nie jak polemika. Sprawdza się prosta struktura: numer zarzutu, strona i akapit opinii, na czym polega uchybienie, jaki wniosek dowodowy z tego wynika. Każdy zarzut kończ pytaniem, które sąd może dosłownie przekazać biegłemu, bo wtedy najczęściej właśnie tak zrobi.
| Zarzut, który nie działa | Ten sam problem ujęty skutecznie |
|---|---|
| Opinia jest stronnicza i zaniża wartość mojego mieszkania | Biegły przyjął do porównania trzy lokale z innej dzielnicy i nie wyjaśnił, dlaczego pominął transakcje z tego samego budynku z ostatnich 12 miesięcy |
| Biegły nie zna się na rzeczy | Biegły został ustanowiony dla gałęzi budownictwo ogólne, a teza dowodowa dotyczy instalacji elektrycznych, czego jego specjalność nie obejmuje |
| Nie zgadzam się z wnioskami opinii | Wniosek na stronie 24 zakłada prędkość 70 km/h, podczas gdy część opisowa na stronie 11 podaje 50 km/h i tej różnicy opinia nie tłumaczy |
| Biegły nie uwzględnił moich dokumentów | Opinia nie odnosi się do faktury z 14 marca, złożonej do akt przed jej sporządzeniem, mimo że dotyczy ona wprost kosztu objętego tezą dowodową |
Zwróć uwagę na wzorzec po prawej stronie: każdy zarzut da się zweryfikować bez wiadomości specjalnych, samym porównaniem dwóch fragmentów akt. To jest cecha zarzutu, który przechodzi.
Opinia prywatna: co realnie daje, a czego nie zastąpi
Wielu ludzi zamawia własną ekspertyzę i przynosi ją do sądu jako przeciwwagę. To ma sens, ale trzeba wiedzieć, czym taki dokument jest procesowo. Utrwalone orzecznictwo traktuje opinię prywatną jako dokument prywatny, czyli umotywowane stanowisko strony przedstawione z wykorzystaniem wiadomości specjalnych, a nie jako dowód z opinii biegłego. Sąd nie oprze na niej ustaleń wprost.
Jej prawdziwa wartość jest inna i wcale nie mniejsza: dostarcza Ci amunicji do zarzutów. Specjalista z tej samej dziedziny wskaże, gdzie biegły sądowy użył metody, która w jego branży jest odradzana, gdzie pominął zmienną albo gdzie liczby się nie domykają. Te uwagi przekładasz na pismo procesowe. Sąd, który zobaczy dwie konkurencyjne analizy tego samego zagadnienia, znacznie chętniej dopuści opinię uzupełniającą, bo ma już przed sobą sprzeczność, a nie sam Twój sprzeciw.
Opinia OZSS w sprawach rodzinnych rządzi się własnymi regułami
W sprawach o kontakty i władzę rodzicielską opinię wydają zwykle nie pojedynczy biegli, lecz opiniodawcze zespoły sądowych specjalistów, działające na podstawie odrębnej ustawy z 2015 roku. Zespół tworzą najczęściej psycholog i pedagog, czasem lekarz, a badanie obejmuje obie strony i dziecko. Zarzuty do takiej opinii stawia się w tym samym trybie co do każdej innej, ale poziom trudności jest wyższy, bo wnioski opierają się na obserwacji i testach, a nie na liczbach, które da się przeliczyć.
Rodzice, którzy chcą się do badania przygotować albo skonfrontować jego wynik z niezależnym spojrzeniem, często zaczynają od konsultacji u specjalisty poza postępowaniem. Znalezienie kogoś z odpowiednią specjalizacją, na przykład w diagnozie więzi albo w terapii rodzinnej, bywa łatwiejsze przez katalog, w którym da się sprawdzić kwalifikacje psychologa przed pierwszą wizytą, niż przez przypadkowe polecenie. Taka konsultacja nie zastąpi opinii OZSS, ale pozwala zrozumieć jej język i wyłapać miejsca, w których wnioski wykraczają poza to, co wynika z przeprowadzonych badań.
Kto płaci za opinię uzupełniającą
Koszt idzie za wnioskiem. Strona, która wnosi o czynność połączoną z wydatkami, wpłaca zaliczkę wyznaczoną przez sąd, a jej wysokość zależy od nakładu pracy biegłego, bo wynagrodzenie liczy się według stawki godzinowej powiększonej o zwrot wydatków. Opinia uzupełniająca jest zwykle wyraźnie tańsza od nowej opinii innego biegłego, co jest kolejnym argumentem za tym, żeby zaczynać od niej.
Ostateczne rozliczenie następuje w wyroku, według zasady odpowiedzialności za wynik sprawy. Jeżeli wygrasz, wyłożone zaliczki wracają od przeciwnika razem z resztą kosztów procesu. Warto o tym pamiętać, bo strach przed zaliczką powstrzymuje ludzi przed zarzutami także wtedy, gdy mają rację i realną szansę odzyskać te pieniądze.
Czy można podważyć opinię biegłego dopiero w apelacji
Formalnie tak, ale skuteczność drastycznie spada. Sąd drugiej instancji ocenia, czy sąd pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe. Jeżeli nie zgłaszałeś zastrzeżeń do opinii, gdy miałeś na to termin, trudno przekonać sąd odwoławczy, że dopuszczenie tej opinii było błędem, skoro nikt na ten błąd nie wskazywał. Do tego dochodzą ograniczenia w powoływaniu nowych dowodów na etapie apelacji.
Dlatego cała gra o opinię toczy się w pierwszej instancji, w tych dwóch tygodniach po jej doręczeniu. Traktuj ten termin jak najważniejszy w całej sprawie, bo w sprawach wymagających wiadomości specjalnych zwykle nim właśnie jest.
Kiedy warto oddać to pełnomocnikowi
Przy jednej prostej opinii, którą rozumiesz i która wypadła po Twojej myśli, pełnomocnik niczego nie zmieni. Sytuacja odwraca się, gdy opinia jest niekorzystna, obszerna i przesądza o wyniku, a Ty masz na reakcję dwa tygodnie i jedno podejście. Adwokat albo radca prawny wnosi tu dwie rzeczy: zna wzorzec zarzutu, na który sąd reaguje, i wie, kiedy przestać walczyć o opinię, bo tańsza będzie inna droga dowodowa.
Zanim kogokolwiek wynajmiesz, sprawdź jego uprawnienia w rejestrze adwokatów. Warto też najpierw ustalić, kim właściwie jest biegły w Twojej sprawie i czy jego specjalność pokrywa się z tezą dowodową, co najprościej zrobić przez listę biegłych sądowych prowadzoną przez prezesa właściwego sądu okręgowego. W sprawach odszkodowawczych opinia biegłego bywa jedynym realnym polem sporu, dlatego mechanizm zarzutów opisaliśmy też przy temacie zaniżonego odszkodowania z OC, a w sprawach majątkowych przy podziale majątku, gdzie wycena biegłego przesądza o wysokości spłaty. Jeżeli opinia dotyczy postępowania karnego, rolę obrońcy i granice jego działania rozpisaliśmy przy adwokacie od spraw karnych.