Biegły wydaje opinię, na której sąd oprze wyrok, a mimo to wiele osób dowiaduje się o nim dopiero z postanowienia. Poniżej pokazujemy, gdzie leży lista biegłych w Twoim okręgu, co z niej wyczytasz, a czego nie, i co realnie zrobić z opinią, która jest dla Ciebie zła.
Listę biegłych sądowych prowadzi prezes sądu okręgowego, osobno w każdym z 47 okręgów. Tak stanowi art. 157 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych. Nie ma więc jednej krajowej listy ani ogólnopolskiej wyszukiwarki biegłych, a serwis, który dziś taką obiecuje, nie jest źródłem urzędowym. Lista podaje imię i nazwisko biegłego, gałąź, dla której został ustanowiony, jego adres oraz termin ustanowienia, i nic ponadto: nie znajdziesz w niej ocen jakości opinii ani stawek. Sąd nie jest listą związany i może powołać osobę spoza niej, bo art. 195 kodeksu postępowania karnego nakazuje pełnienie czynności biegłego każdemu, o kim wiadomo, że ma odpowiednią wiedzę.
Najczęstszy błąd to szukanie ogólnopolskiego rejestru biegłych, tak jak szuka się rejestru adwokatów. Taki rejestr nie istnieje. Biegli są rozproszeni po 47 listach okręgowych i każda z nich jest odrębnym dokumentem prowadzonym przez innego prezesa sądu.
| Źródło | Gdzie leży | Podstawa | Kiedy z niego korzystać |
|---|---|---|---|
| Lista biegłych przy sądzie okręgowym | Strona internetowa właściwego sądu okręgowego, zwykle w zakładce Biegli sądowi, oraz sekretariat sądu | art. 157 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych | Zawsze, gdy chcesz sprawdzić konkretnego biegłego albo zobaczyć, kto opiniuje w danej specjalności w Twoim okręgu. |
| Lista udostępniona w sekretariacie | Sekretariat sądu okręgowego i sekretariaty wydziałów sądów rejonowych w tym okręgu | § 8 ust. 3 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych | Gdy sąd nie opublikował listy w internecie albo gdy publikowany plik jest wyraźnie przestarzały. |
| Wykaz instytucji specjalistycznych | Osobny wykaz prowadzony przez prezesa sądu okręgowego obok listy biegłych indywidualnych | art. 193 § 2 kpk oraz przepisy o instytucjach naukowych i specjalistycznych | Gdy sprawa wymaga opinii instytutu, a nie pojedynczego eksperta, na przykład przy badaniach genetycznych. |
| Krajowy Rejestr Biegłych Sądowych | Nie istnieje. To instytucja z projektu ustawy UD265, który na 21 sierpnia 2026 r. stoi na etapie uzgodnień | projekt ustawy o biegłych sądowych oraz instytucjach opiniujących | Nigdy, dopóki ustawa nie wejdzie w życie. Serwis obiecujący dziś ogólnopolski rejestr biegłych nie jest źródłem urzędowym. |
Warto znać jeden szczegół, który tłumaczy, dlaczego jakość tych list bywa tak różna. Rozporządzenie nakazuje udostępniać je w sekretariatach sądowych, a nie publikować w internecie. Publikacja online jest praktyką, nie obowiązkiem, więc jeden sąd ma przeszukiwalną tabelę, a inny plik sprzed dwóch lat. Gdy plik wygląda na przestarzały, masz prawo poprosić o wgląd w aktualną listę w sekretariacie.
Przepis, o którym poradniki milczą, a który zmienia praktykę: zgodnie z art. 157 § 1a Prawa o ustroju sądów powszechnych biegły wpisany na listę ma obowiązek posiadania konta w portalu informacyjnym sądów. Gdy zostanie skreślony z listy, prezes właściwego sądu okręgowego występuje do Ministra Sprawiedliwości o usunięcie tego konta. Praktyczny skutek jest taki, że korespondencja z biegłym idzie kanałem elektronicznym, a nie pocztą, co skraca oczekiwanie na opinię o kilka tygodni w porównaniu z dawną praktyką.
Ludzie szukają listy biegłych po nazwie miasta, a listy prowadzi się po okręgach sądowych. Ta tabela zamyka tę lukę: pokazuje, do którego sądu okręgowego kierować się z danego miasta i na co uważać w konkretnym okręgu.
| Miasto | Gdzie leży lista | Na co uważać |
|---|---|---|
| Warszawa | Sąd Okręgowy w Warszawie oraz Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie | Jedyne miasto z dwoma sądami okręgowymi. Sprawdź obie listy, bo biegły bywa ustanowiony tylko przy jednym z nich. |
| Kraków | Sąd Okręgowy w Krakowie | Okręg obejmuje także sądy rejonowe spoza samego miasta, więc lista jest szersza niż Kraków. |
| Łódź | Sąd Okręgowy w Łodzi | Biegli z zakresu rekonstrukcji wypadków i wyceny nieruchomości to najliczniejsze specjalności w każdej dużej liście. |
| Wrocław | Sąd Okręgowy we Wrocławiu | Listę publikuje się zwykle jako plik do pobrania, podzielony na gałęzie nauki i techniki. |
| Poznań | Sąd Okręgowy w Poznaniu | Przy każdym nazwisku znajdziesz termin, do którego biegły został ustanowiony. |
| Gdańsk | Sąd Okręgowy w Gdańsku | Wykaz tłumaczy przysięgłych jest osobny i prowadzi go Minister Sprawiedliwości, a nie prezes sądu. |
| Katowice | Sąd Okręgowy w Katowicach | W województwie śląskim działa kilka sądów okręgowych, więc katowicka lista nie obejmuje całego regionu. |
| Gliwice | Sąd Okręgowy w Gliwicach | Odrębny okręg obok katowickiego. Częsty powód pomyłki przy szukaniu biegłego ze Śląska. |
| Szczecin | Sąd Okręgowy w Szczecinie | Przy sprawach transgranicznych sprawdź, czy biegły ma w opisie specjalności język obcy. |
| Białystok | Sąd Okręgowy w Białymstoku | W mniejszych okręgach niektóre wąskie specjalności mają jednego biegłego albo nie ma ich wcale. |
| Lublin | Sąd Okręgowy w Lublinie | Gdy w okręgu brakuje specjalisty, sąd sięga po biegłego z innego okręgu i jest to całkowicie prawidłowe. |
| Bydgoszcz | Sąd Okręgowy w Bydgoszczy | Toruń ma własny sąd okręgowy, więc dwie sąsiednie listy w tym samym województwie to norma. |
| Kielce | Sąd Okręgowy w Kielcach | Listy bywają publikowane w kilku plikach, osobno dla medycyny i osobno dla techniki. |
Jeżeli Twojego miasta nie ma w tabeli, kieruj się prostą zasadą: szukasz sądu okręgowego, w którego obszarze leży sąd rozpoznający sprawę. Sądy rejonowe nie prowadzą własnych list biegłych i nigdy nie prowadziły, więc szukanie na stronie sądu rejonowego to zwykle stracony kwadrans.
Lista odpowiada na pytanie o uprawnienia i specjalność, nie o jakość pracy. To rozróżnienie oszczędza rozczarowania, bo najczęściej ludzie otwierają listę z pytaniem "czy ten biegły jest dobry", a znajdują tam wyłącznie dane formalne.
| Informacja | Na liście |
|---|---|
| Imię i nazwisko biegłego | jest |
| Gałąź nauki, techniki, sztuki lub rzemiosła, dla której biegły został ustanowiony | jest |
| Adres biegłego | jest |
| Termin, do którego biegły został ustanowiony | jest |
| Bliższe określenie specjalizacji w ramach gałęzi | jest |
| Oceny jakości dotychczasowych opinii biegłego | nie ma |
| Liczba opinii wydanych przez biegłego i czas ich sporządzania | nie ma |
| Stawka wynagrodzenia, jakiej biegły zażąda w Twojej sprawie | nie ma |
| Informacja, w ilu sprawach opinia biegłego została podważona | nie ma |
| Dyplomy, certyfikaty i dorobek naukowy biegłego | nie ma |
Zakres wpisu wynika z § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 stycznia 2005 roku w sprawie biegłych sądowych: w listach podaje się adres biegłego i termin, do którego został ustanowiony, a także bliższe dane o specjalizacji. Ocen pracy nie ma tam nie przez przeoczenie, lecz dlatego, że obowiązujące przepisy w ogóle nie przewidują sformalizowanej oceny biegłych. Właśnie to ma zmienić projektowana reforma, opisana niżej.
Kolejność ma znaczenie. Zaczynasz od postanowienia sądu, które już masz, bo bez tezy dowodowej i wskazanej specjalności sama lista nazwisk niewiele Ci powie.
Postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego zawiera imię i nazwisko biegłego albo nazwę instytucji, specjalność oraz tezę dowodową, czyli pytania, na które biegły ma odpowiedzieć. Teza jest ważniejsza, niż się wydaje: opinia wykraczająca poza nią albo jej nieobejmująca to najmocniejszy punkt zaczepienia przy zarzutach.
Wejdź na stronę sądu okręgowego, w którego okręgu toczy się sprawa, i otwórz zakładkę Biegli sądowi. Jeżeli sąd rejonowy prowadzi Twoją sprawę, i tak szukasz listy sądu okręgowego nadrzędnego, bo to prezes sądu okręgowego jest jedynym organem ustanawiającym biegłych.
Zwróć uwagę na to, dla jakiej gałęzi biegły został ustanowiony. Biegły z zakresu techniki samochodowej to nie to samo co biegły z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych, a rzeczoznawca majątkowy wyceniający lokale mieszkalne to nie to samo co biegły od wyceny przedsiębiorstw. Rozjazd między specjalnością a tezą dowodową jest konkretnym, sprawdzalnym zarzutem.
Przy nazwisku widnieje termin, do którego biegły jest ustanowiony. Ustanowienie trwa 5 lat i upływa z końcem roku kalendarzowego. Wygaśnięcie kadencji w trakcie sprawy samo w sobie nie unieważnia opinii, ale warto o nim wiedzieć, zanim złożysz wniosek o opinię uzupełniającą do tej samej osoby.
Sąd może powołać osobę spoza listy i robi to regularnie w wąskich dziedzinach. Zanim uznasz to za uchybienie, przeczytaj sekcję o biegłym ad hoc niżej, bo sam brak wpisu nie jest podstawą do kwestionowania opinii i taki zarzut zostanie oddalony.
Po doręczeniu opinii sąd wyznacza termin na ustosunkowanie się do niej, zwykle dwutygodniowy. To jest moment, w którym realnie wpływasz na wynik sprawy. Milczenie w tym terminie bywa traktowane jako brak zastrzeżeń i mocno utrudnia późniejsze podważanie opinii w apelacji.
Warunki wpisu wylicza § 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych i trzeba je spełnić łącznie. Zwróć uwagę na to, czego na tej liście nie ma: przepis nie wymaga wprost wykształcenia wyższego ani tytułu naukowego. Rzemieślnik z wieloletnią praktyką może zostać biegłym, a profesor bez praktyki niekoniecznie.
Kandydat musi korzystać z pełni praw cywilnych i obywatelskich. Prawomocne pozbawienie praw publicznych zamyka drogę na listę.
Twardy próg wieku, niezależny od wykształcenia i dorobku. Nie ma od niego wyjątku dla wybitnych specjalistów.
Przepis wymaga obu naraz, w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła lub innej umiejętności. Sam dyplom bez praktyki nie wystarcza, tak samo jak praktyka bez podstaw teoretycznych.
Ocenia ją prezes sądu okręgowego. To najbardziej uznaniowa przesłanka i najczęstsza przyczyna odmowy bez podania szczegółowego uzasadnienia merytorycznego.
Nikogo nie wpisuje się na listę wbrew jego woli. Zgoda jest osobnym, wyraźnym warunkiem wpisu.
Ustanowienie trwa 5 lat i, co bywa zaskoczeniem, okres ten upływa z końcem roku kalendarzowego, a nie w rocznicę wpisu. Prezes sądu okręgowego może też zwolnić biegłego z funkcji przed terminem, w szczególności jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności. Ta przesłanka jest ogólna i w praktyce ocenia ją ten sam prezes, który biegłego ustanowił.
To jest najczęstsze nieporozumienie wokół list biegłych i regularnie kosztuje strony bezskutecznych zarzutów. Wielu ludzi zakłada, że skoro istnieje lista, to opinię może wydać tylko ktoś, kto na niej figuruje. Kodeks postępowania karnego mówi coś przeciwnego.
"Do pełnienia czynności biegłego jest obowiązany nie tylko biegły sądowy, lecz także każda osoba, o której wiadomo, że ma odpowiednią wiedzę w danej dziedzinie." art. 195 kodeksu postępowania karnego
Osobę powołaną w tym trybie nazywa się biegłym ad hoc. Sąd sięga po nią rutynowo tam, gdzie lista okręgowa nie ma nikogo o właściwej specjalności, na przykład przy rzadkich technologiach, nietypowych urządzeniach albo wąskich dziedzinach medycyny. Analogicznie działa to w procesie cywilnym: art. 278 § 1 kpc pozwala sądowi wezwać jednego lub kilku biegłych i nie odsyła do listy jako warunku.
"Ten biegły nie jest wpisany na listę sądu okręgowego, więc jego opinia jest wadliwa." Taki zarzut zostanie oddalony, bo wpis nie jest ustawowym warunkiem wydania opinii. Zużywasz na niego termin, który mógł pójść na zarzuty merytoryczne.
"Biegły nie ma wiadomości specjalnych w dziedzinie objętej tezą dowodową." To jest realny zarzut i dotyczy tak samo biegłego z listy, jak i ad hoc. Podpierasz go rozjazdem między jego udokumentowaną specjalnością a pytaniami sądu.
Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt ustawy o biegłych sądowych oraz instytucjach opiniujących, oznaczony numerem UD265. Projekt zastępuje 47 list okręgowych jednym Krajowym Rejestrem Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących, prowadzonym przez nową Państwową Komisję Certyfikacyjną, i wprowadza certyfikat wydawany decyzją administracyjną na 5 lat.
| Zagadnienie | Stan obowiązujący | Projekt UD265 |
|---|---|---|
| Kto prowadzi listę | Prezes każdego z 47 sądów okręgowych, osobno | Państwowa Komisja Certyfikacyjna, jeden organ centralny |
| Zasięg | 47 odrębnych list okręgowych, bez wspólnej wyszukiwarki | Jeden Krajowy Rejestr Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących |
| Wejście do zawodu | Decyzja prezesa sądu okręgowego oparta na rękojmi i wiadomościach specjalnych | Certyfikat wydawany decyzją administracyjną po weryfikacji przez komisję |
| Okres ważności | Ustanowienie na 5 lat, kończy się z końcem roku kalendarzowego | Certyfikat ważny 5 lat, z możliwością zawieszenia i cofnięcia |
| Ocena jakości pracy | Brak sformalizowanego systemu ocen w treści listy | Dane o doświadczeniu i ocenach pracy w rejestrze |
| Stan na 21 sierpnia 2026 r. | Obowiązuje | Etap uzgodnień w Rządowym Centrum Legislacji, poza Sejmem |
Kluczowa jest data. Na 21 sierpnia 2026 roku projekt nadal stoi na etapie uzgodnień w Rządowym Centrum Legislacji, nie przeszedł przez Radę Ministrów i nie trafił do Sejmu. Dopóki to się nie zmieni, obowiązuje wyłącznie system 47 list okręgowych, a każdy serwis oferujący dziś "ogólnopolski rejestr biegłych" jest prywatną bazą, nie źródłem urzędowym. Ten sam mechanizm znasz z rynku prawniczego, gdzie obok oficjalnego rejestru adwokatów krąży sporo prywatnych katalogów podszywających się pod źródło urzędowe.
Sprawdzenie biegłego na liście jest wstępem. Prawdziwa gra toczy się o treść opinii, bo w sprawach wymagających wiadomości specjalnych to ona zwykle przesądza o wyroku. Sąd ocenia ją swobodnie i nie jest nią związany, ale w praktyce potrzebuje mocnego powodu, żeby od niej odstąpić.
Art. 286 kpc pozwala sądowi zażądać ustnego lub pisemnego uzupełnienia opinii, jej wyjaśnienia, a także dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych. W praktyce najskuteczniejszą drogą jest wniosek o opinię uzupełniającą z listą konkretnych pytań, a nie od razu żądanie nowego biegłego.
Art. 201 kpk wymienia trzy sytuacje: opinia jest niepełna, jest niejasna albo zachodzi sprzeczność w samej opinii lub między różnymi opiniami w tej samej sprawie. Wtedy można wezwać ponownie tych samych biegłych albo powołać innych. Zarzut trzeba wpisać w jedną z tych trzech kategorii, inaczej trafia w próżnię.
Granicę wyznaczył Sąd Najwyższy w wyroku z 29 kwietnia 2022 roku, I CSK 231/22. Z jednej strony stwierdził, że niezadowolenie strony z niekorzystnej dla niej opinii biegłego samo z siebie nie uzasadnia skutecznego wnioskowania o kolejną opinię. Z drugiej dodał, że sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z dalszej opinii, gdy opinia, którą dysponuje, zawiera istotne luki. Cała sztuka polega więc na przełożeniu poczucia krzywdy na konkretną lukę, sprzeczność albo brak odpowiedzi na pytanie z tezy dowodowej.
Rozpisaliśmy to na osobnej stronie: praktyczne kroki, terminy i formę zarzutów znajdziesz w tekście o tym, czy można zakwestionować opinię biegłego sądowego.
Nie zawsze. Przy prostej opinii, która wypadła po Twojej myśli, pełnomocnik niczego nie zmieni. Sytuacja odwraca się wtedy, gdy opinia jest niekorzystna, a Ty masz jeden termin na zarzuty i jedno podejście do napisania ich w języku, na który sąd reaguje.
Biegły wylicza wysokość szkody i to jego liczba trafia do wyroku. Jeśli walczysz o dopłatę, zobacz, co zrobić przy zaniżonym odszkodowaniu z OC, bo tam opinia biegłego bywa jedynym realnym polem sporu.
Opinie z zakresu rekonstrukcji wypadków, toksykologii i psychiatrii bywają rozstrzygające. Rolę obrońcy i to, kto może nim być, opisaliśmy przy adwokacie od spraw karnych.
Wycena biegłego przesądza o wysokości spłaty. Zanim zaakceptujesz operat, sprawdź koszty i strategię przy podziale majątku, bo zarzuty do wyceny składa się w tym samym reżimie co do każdej innej opinii.
Zanim kogokolwiek wynajmiesz, sprawdź jego uprawnienia. Adwokata znajdziesz w rejestrze adwokatów, radcę w rejestrze radców prawnych, a zbiorcze wyjaśnienie, kto jest kim wśród prawników i gdzie leżą poszczególne listy, zebraliśmy w przewodniku po rejestrach prawników. Ile to kosztuje, rozpisaliśmy przy temacie ile kosztuje adwokat.
Listę biegłych sądowych prowadzi prezes sądu okręgowego. Wynika to wprost z art. 157 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, który stanowi, że prezes sądu okręgowego ustanawia biegłych sądowych i prowadzi ich listę. Ponieważ sądów okręgowych jest 47, w Polsce funkcjonuje 47 odrębnych list, a nie jedna wspólna.
Najszybciej na stronie internetowej właściwego sądu okręgowego, w zakładce Biegli sądowi. Rozporządzenie nakazuje jednak tylko udostępnianie list w sekretariatach sądowych, a nie publikację w internecie, dlatego jakość i aktualność publikowanych plików bywa różna. Gdy plik jest przestarzały, poproś o wgląd w sekretariacie.
Nie, na sierpień 2026 roku taki rejestr nie istnieje. Ma go stworzyć projekt ustawy o biegłych sądowych oraz instytucjach opiniujących, oznaczony numerem UD265, który przewiduje Krajowy Rejestr Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących. Projekt stoi na etapie uzgodnień i nie trafił jeszcze do Sejmu.
Osoba, która spełnia łącznie pięć warunków z § 12 rozporządzenia: korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich, ukończyła 25 lat życia, ma teoretyczne i praktyczne wiadomości specjalne w danej dziedzinie, daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego oraz wyrazi zgodę na ustanowienie. Wykształcenie wyższe nie jest wymagane wprost.
Na 5 lat. Przepis dodaje ważny szczegół: okres ustanowienia upływa z końcem roku kalendarzowego, więc kadencja nie liczy się od dnia wpisu do tego samego dnia pięć lat później. Po upływie terminu biegły może wystąpić o ponowne ustanowienie na kolejny okres.
Nie. Art. 195 kodeksu postępowania karnego stanowi, że do pełnienia czynności biegłego jest obowiązany nie tylko biegły sądowy, lecz także każda osoba, o której wiadomo, że ma odpowiednią wiedzę w danej dziedzinie. Taką osobę nazywa się biegłym ad hoc. Sam brak wpisu na listę nie jest podstawą do kwestionowania opinii.
Tak. Zgodnie z § 8 ust. 3 rozporządzenia listy biegłych sądowych są dostępne dla zainteresowanych w sekretariatach sądowych, a w szczególności udostępnia się je stronom, uczestnikom postępowania oraz organom prowadzącym postępowanie przygotowawcze. Wgląd jest bezpłatny i nie wymaga wykazywania interesu prawnego.
Wyboru dokonuje sąd, ale strona ma realny wpływ. Art. 278 § 1 kpc nakazuje sądowi wysłuchać wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru, zanim ich wezwie. Możesz więc wskazać konkretne nazwisko z listy albo instytucję i uzasadnić ten wybór specjalnością. Sąd nie jest tym wnioskiem związany, lecz musi się z nim zapoznać.
Nie ma jednej ceny. Wynagrodzenie biegłego liczy się według stawki za godzinę pracy, ustalanej rozporządzeniem jako procent kwoty bazowej, powiększonej o zwrot wydatków, na przykład kosztów badań i dojazdu. Zaliczkę wpłaca zwykle strona, która o dowód wnioskowała, a ostateczne rozliczenie kosztów następuje w wyroku.
Wniosek o ustanowienie składa się do prezesa sądu okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania, wraz z dokumentami potwierdzającymi wiadomości specjalne i praktykę w danej dziedzinie. Prezes bada spełnienie pięciu warunków z § 12 rozporządzenia, w tym rękojmię, i wydaje decyzję o ustanowieniu na okres 5 lat.
Tak, ale nie samym niezadowoleniem. Sąd Najwyższy w wyroku z 29 kwietnia 2022 roku, I CSK 231/22, stwierdził, że niezadowolenie strony z niekorzystnej dla niej opinii biegłego samo z siebie nie uzasadnia skutecznego wnioskowania o kolejną opinię, ale sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z dalszej opinii, gdy opinia zawiera istotne luki.
Biegły jest ekspertem powołanym przez sąd, a nie Twoim pełnomocnikiem, i nie wolno mu doradzać żadnej ze stron. Jeżeli szukasz kogoś, kto poprowadzi sprawę w Twoim imieniu, sprawdź go na liście właściwej dla jego zawodu. Komornika, który egzekwuje wyrok, znajdziesz natomiast w rejestrze komorników sądowych.
W egzekucji stawka minimalna jest równocześnie maksymalna. Ile wynosi 25% i 50% ze skali § 2, dlaczego sześcio...
Zachowek można rozłożyć na raty na maksymalnie pięć lat, wyjątkowo do dziesięciu (art. 997¹ kc). Sprawdź, co w...
Formalnie dziecko nie może odmówić kontaktów aż do pełnoletności, ale od wyroku TK SK 3/20 rodzic nie zapłaci...