Czy aplikant adwokacki może występować w sądzie

Tak, aplikant adwokacki może występować w sądzie, ale nie jako Wasz pełnomocnik, tylko jako zastępca konkretnego adwokata. Prawo to daje mu art. 77 ust. 1 Prawa o adwokaturze dopiero po sześciu miesiącach aplikacji i obejmuje wszystkie sądy z wyjątkiem Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu.

Ta różnica między pełnomocnikiem a zastępcą nie jest formalnością. Pełnomocnictwo dajecie adwokatowi i to on odpowiada za sprawę. Aplikant wchodzi na salę w jego miejsce, na podstawie upoważnienia, które adwokat mu wystawił. Dla Was oznacza to, że umowa nadal wiąże Was z adwokatem, a nie z osobą, która akurat stanęła przed sądem. Warto to wiedzieć, zanim zdziwicie się na pierwszej rozprawie.

Skąd wynika prawo aplikanta do występowania w sądzie

Podstawą jest art. 77 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Przepis brzmi tak: po sześciu miesiącach aplikacji adwokackiej aplikant adwokacki może zastępować adwokata przed sądami, organami ścigania, organami państwowymi, samorządowymi i innymi instytucjami, z wyjątkiem Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu.

Trzy rzeczy z tego zdania są istotne w praktyce. Po pierwsze, sześć miesięcy liczy się od rozpoczęcia aplikacji, więc aplikant pierwszego roku przez pół roku w ogóle nie może zastępować adwokata. Po drugie, zakres jest szeroki i obejmuje nie tylko sale sądowe, ale też prokuraturę, policję i urzędy. Po trzecie, katalog wyłączeń jest zamknięty i dotyczy wyłącznie czterech najwyższych organów, a nie na przykład sądu apelacyjnego, przed którym aplikant wystąpić może.

Uprawnienie nie kończy się wraz z aplikacją. Art. 77 ust. 2 przedłuża je o rok od daty zakończenia aplikacji wskazanej w zaświadczeniu, a w razie podjęcia uchwały wydłużającej okres na przystąpienie do egzaminu adwokackiego nawet o dwa lata. Osoba, która skończyła aplikację i czeka na egzamin, nadal więc legalnie zastępuje adwokata w sądzie.

Czego aplikant adwokacki zrobić nie może

Najczęściej pomijana jest granica z art. 77 ust. 5. Aplikant może sporządzać i podpisywać pisma procesowe związane z występowaniem adwokata przed sądami i organami, ale tylko z wyraźnego upoważnienia adwokata i z wyłączeniem trzech pism: apelacji, skargi kasacyjnej i skargi konstytucyjnej. To akurat te pisma, które decydują o losie sprawy po niekorzystnym wyroku.

Jeżeli więc przegraliście w pierwszej instancji, apelację musi podpisać adwokat osobiście. Podpis aplikanta pod apelacją jest brakiem, który sąd wytknie, a termin na wniesienie apelacji biegnie dalej. To jedyne miejsce w całej konstrukcji, gdzie pomyłka bywa naprawdę kosztowna.

Druga granica dotyczy samej roli. Art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wymienia zamknięty krąg osób, które mogą być pełnomocnikiem procesowym: adwokat, radca prawny, w sprawach własności intelektualnej także rzecznik patentowy, w sprawach restrukturyzacyjnych i upadłościowych doradca restrukturyzacyjny, osoba sprawująca zarząd majątkiem strony, osoba w stałym stosunku zlecenia, współuczestnik sporu oraz najbliższa rodzina. Aplikanta adwokackiego w tym katalogu nie ma i nie jest to przeoczenie. Aplikant nie jest pełnomocnikiem, tylko zastępuje pełnomocnika.

W sprawach karnych granica jest jeszcze wyraźniejsza. Art. 82 Kodeksu postępowania karnego stanowi, że obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury lub ustawy o radcach prawnych. Obrońcą pozostaje więc adwokat, a aplikant wykonuje za niego poszczególne czynności. Jeżeli sprawa jest poważna, sprawdźcie w umowie, kto ma stawiać się na rozprawach, bo to jest kwestia ustaleń z kancelarią, a nie przepisu. Więcej o samej roli obrońcy piszemy na stronie o tym, jak wybrać adwokata od spraw karnych.

Aplikant radcowski zastępujący adwokata

Istnieje jeszcze wariant, o którym mało kto pamięta. Art. 77 ust. 3 Prawa o adwokaturze pozwala aplikantowi radcowskiemu zastępować adwokata na takich samych zasadach jak radcę prawnego, ale pod dwoma warunkami. Adwokat musi być wspólnikiem w spółce adwokacko-radcowskiej, a sprawa nie może być sprawą, w której adwokat występuje jako obrońca w postępowaniu karnym lub w postępowaniu o przestępstwa skarbowe.

W praktyce spotkacie to w większych kancelariach, które łączą oba zawody. Nie jest to obejście przepisów, tylko wprost przewidziany wyjątek, ale granica przy obronie karnej jest bezwzględna. Same różnice między zawodami rozłożyliśmy na czynniki pierwsze w porównaniu adwokata i radcy prawnego.

Czy sprawa z urzędu też może trafić do aplikanta

Tak. Art. 77 ust. 4 mówi wprost, że uprawnienia z ust. 1 dotyczą również spraw objętych świadczeniem pomocy prawnej z urzędu. Adwokat wyznaczony przez sąd może więc wysłać aplikanta na rozprawę dokładnie tak samo, jak robi to w sprawach z wyboru. Zasady wyznaczania pełnomocnika przez sąd opisaliśmy osobno na stronie o adwokacie z urzędu.

Jak sprawdzić, czy osoba przed sądem naprawdę jest aplikantem

Aplikanci adwokaccy figurują w tym samym rejestrze co adwokaci, ale na odrębnej liście i z odrębnym numerem wpisu. Listy prowadzi okręgowa rada adwokacka na podstawie art. 49 ust. 1 Prawa o adwokaturze, a publicznie dostępne są imię, nazwisko i numer wpisu. Weryfikacja zajmuje minutę, a instrukcję krok po kroku zebraliśmy na stronie o tym, jak sprawdzić czy ktoś jest adwokatem.

Sąd ma przy tym więcej danych niż Wy. Art. 58a ust. 1 Prawa o adwokaturze wymienia zakres informacji, które Naczelna Rada Adwokacka udostępnia sądom i prokuraturze przez system teleinformatyczny, i przy aplikantach adwokackich jest tam wprost informacja o prawie zastępowania adwokata w zakresie określonym w art. 77 ust. 1 i 2. Innymi słowy sąd widzi, czy dany aplikant już nabył to prawo, a Wy w publicznej wyszukiwarce tego nie zobaczycie. Cały wykaz i sposób korzystania z niego opisuje krajowy rejestr adwokatów.

Czy aplikant obowiązuje tajemnica adwokacka

Tak, i to na tych samych zasadach co adwokata. Art. 75 ust. 5 Prawa o adwokaturze nakazuje stosować do aplikantów adwokackich między innymi art. 6 tej ustawy, czyli przepis o obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. Rozmowa z aplikantem w kancelarii jest więc objęta tą samą ochroną co rozmowa z adwokatem, niezależnie od tego, czy aplikant będzie potem występował w Waszej sprawie.

Co z tego wynika dla klienta

Zastępstwo aplikanta jest legalne, powszechne i samo w sobie nie jest niczym złym. Aplikant zna akta, bo najczęściej to on je przygotowywał, a na rutynowej rozprawie o odroczenie albo o dopuszczenie dowodu jego obecność niczego nie zmienia. Problem pojawia się wtedy, gdy klient płacił za nazwisko konkretnego adwokata i nikt go nie uprzedził, że na sali zobaczy kogoś innego.

Rozwiązanie jest proste i mieści się w jednym zdaniu umowy. Zapiszcie, na których czynnościach ma stawić się osobiście adwokat, a na których dopuszczalne jest zastępstwo. Przepisy tego nie regulują, więc rozstrzyga to, co ustalicie na piśmie. Przy okazji warto ustalić, jak liczone jest wynagrodzenie za dodatkowe terminy, bo to najczęstsze źródło późniejszych nieporozumień. Realne widełki stawek zebraliśmy w przewodniku o tym, ile kosztuje adwokat.

Jeżeli czytacie to jako osoba, która sama rozważa aplikację adwokacką, a nie jako klient, praktyczna kolejność jest inna. Uprawnienie z art. 77 nabywacie po sześciu miesiącach niezależnie od tego, gdzie odbywacie patronat, ale to, ile realnych rozpraw przypadnie na Was w tym czasie, zależy wyłącznie od kancelarii. Zanim podpiszecie umowę o patronat, warto przeczytać opinie o kancelariach jako pracodawcach, bo różnica między kancelarią, która wysyła aplikanta na sale od pierwszego dnia, a taką, która trzyma go przy researchu przez dwa lata, jest ogromna i nie widać jej z ogłoszenia rekrutacyjnego.

Najczęstsze pytania

Czy aplikant adwokacki może występować w sądzie apelacyjnym

Tak. Art. 77 ust. 1 Prawa o adwokaturze wyłącza wyłącznie Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny, Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu. Sąd apelacyjny nie jest na tej liście, więc aplikant może zastępować adwokata także na rozprawie apelacyjnej. Nie wolno mu natomiast podpisać samej apelacji.

Czy aplikant może podpisać pozew

Tak, jeżeli ma wyraźne upoważnienie adwokata. Art. 77 ust. 5 pozwala aplikantowi sporządzać i podpisywać pisma procesowe związane z występowaniem adwokata przed sądami i organami, a wyłącza z tego tylko apelację, skargę kasacyjną i skargę konstytucyjną. Pozew do tych trzech nie należy.

Czy mogę odmówić, żeby moją sprawę prowadził aplikant

Tak, ale trzeba to ustalić z kancelarią, najlepiej pisemnie i przed rozpoczęciem sprawy. Przepisy nie dają klientowi prawa sprzeciwu wobec zastępstwa aplikanta, bo to adwokat decyduje o organizacji swojej pracy. Rozstrzyga więc treść umowy, a nie ustawa.

Czy aplikant adwokacki to prawnik

Aplikant adwokacki jest prawnikiem w znaczeniu wykształcenia, bo aplikacja wymaga ukończenia studiów prawniczych i zdania egzaminu wstępnego. Nie jest natomiast adwokatem i nie może być samodzielnym pełnomocnikiem procesowym w rozumieniu art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Działa wyłącznie w trybie zastępstwa konkretnego adwokata.

Ile trwa aplikacja adwokacka

Aplikacja adwokacka trwa trzy lata, a kończy ją egzamin adwokacki. Wpis na listę aplikantów następuje na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej, po zdaniu egzaminu wstępnego. Zgodnie z art. 75 ust. 3 Prawa o adwokaturze pozytywny wynik egzaminu wstępnego uprawnia do złożenia wniosku o wpis w ciągu dwóch lat od doręczenia uchwały o wyniku.