Pozew o obniżenie alimentów: jak się bronić jako rodzic dziecka
Masz zwykle dwa tygodnie na odpowiedź na pozew. Pięć linii obrony, argumenty powoda, które nie powinny zadziałać, powództwo wzajemne o podwyższenie i zażalenie na zabezpieczenie.
Redakcja Ranking Adwokatów Prawo rodzinne
Gdy dostajesz pozew o obniżenie alimentów, masz zwykle dwa tygodnie na odpowiedź na pozew i to w niej rozstrzyga się większość sprawy. Skuteczna obrona polega na wykazaniu, że od ostatniego wyroku albo ugody nie nastąpiła istotna zmiana stosunków, że spadek dochodów drugiego rodzica jest zawiniony albo pozorny, a potrzeby dziecka nie zmalały. Jako pozwany nie płacisz kosztów sądowych, a w tej samej odpowiedzi możesz wnieść powództwo wzajemne o podwyższenie alimentów.
Poniżej wszystko, co trzeba zrobić w kolejności, w jakiej sąd będzie tego wymagał. Jeżeli chcesz zobaczyć sprawę z drugiej strony, czyli tak, jak widzi ją powód i jego pełnomocnik, zajrzyj na stronę o tym, kiedy sąd zgadza się na obniżenie alimentów. Tam jest też kalkulator opłaty, którą zapłacił powód, co mówi sporo o tym, jak poważnie traktuje sprawę. Stawką nie jest jedna rata, tylko różnica pomnożona przez wszystkie lata, które zostały do usamodzielnienia się dziecka, więc przy sporze o 500 zł miesięcznie i dziesięciu latach do pełnoletności chodzi o 60 000 zł. Dlatego większość rodziców w tej sytuacji bierze pełnomocnika i szuka go w rejestrze adwokatów od razu po odebraniu pozwu, a nie tydzień przed rozprawą.
Ile mam czasu na odpowiedź na pozew o obniżenie alimentów
Przewodniczący doręcza pozew i wzywa do złożenia odpowiedzi w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż dwa tygodnie (art. 2051 § 1 k.p.c.). Termin liczy się od dnia odebrania przesyłki albo od dnia, w którym awizowane pismo uznaje się za doręczone. Odpowiedź złożona po terminie zostaje zwrócona (art. 2051 § 2 k.p.c.), co oznacza, że Twoje twierdzenia i dowody nie trafią do akt w pierwszym, najważniejszym piśmie.
Ten termin ma jeszcze jedną konsekwencję, o której łatwo zapomnieć. Powództwo wzajemne można wytoczyć najpóźniej w odpowiedzi na pozew (art. 204 § 1 k.p.c.). Kto spóźni się z odpowiedzią, traci możliwość rozpoznania obu żądań w jednej sprawie i musi złożyć osobny pozew o podwyższenie.
Kto jest pozwanym i kto płaci koszty
Pozwanym jest dziecko, a nie Ty. Działasz jako jego przedstawiciel ustawowy, więc w odpowiedzi na pozew podpisujesz się w imieniu małoletniego. Strona pozwana w sprawie o obniżenie alimentów nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Nie płacisz więc opłaty od odpowiedzi ani od zażalenia, a powództwo wzajemne o podwyższenie jest wolne od opłaty, bo dochodzisz w nim roszczeń alimentacyjnych.
Zwolnienie z kosztów sądowych nie obejmuje wynagrodzenia własnego pełnomocnika. Jeżeli jednak powód przegra, zwraca dziecku koszty procesu, w tym koszty zastępstwa (art. 98 k.p.c.). Ile to może być przy danej wartości sporu, sprawdzisz w kalkulatorze kosztów zastępstwa procesowego.
Pozew o obniżenie alimentów: jak się bronić, czyli pięć linii obrony
Sąd rozstrzyga na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: obniżenie jest możliwe tylko w razie zmiany stosunków. Punktem odniesienia jest stan z dnia ostatniego wyroku albo ugody. Każda linia obrony uderza w jeden z elementów tego porównania.
1. Zmiana nie nastąpiła albo nie jest istotna
Sprawdź, jaka była sytuacja powoda w chwili poprzedniego wyroku. Jeżeli już wtedy zarabiał tyle samo, był bez pracy albo spłacał ten sam kredyt, powołuje się na okoliczność, którą sąd już raz ocenił. Przejściowy spadek dochodów, na przykład kilka miesięcy bez premii, też zwykle nie wystarcza, bo zmiana ma być trwała.
2. Spadek dochodów jest zawiniony
To najsilniejszy argument pozwanego. Jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat zobowiązany bez ważnego powodu zrzekł się zatrudnienia, zmienił je na mniej zyskowne albo pozbył się majątku, przy ustalaniu alimentów nie uwzględnia się wynikłej stąd zmiany (art. 136 k.r.o.). Szukaj w dokumentach powoda śladów rozwiązania umowy za porozumieniem stron, przejścia na część etatu, przepisania firmy na nowego partnera albo sprzedaży mieszkania tuż przed pozwem.
3. Liczą się możliwości zarobkowe, nie deklarowane dochody
Zakres alimentów zależy od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1 k.r.o.), czyli od tego, ile mógłby zarobić przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji, a nie od kwoty na pasku. Jeżeli powód ma zawód, w którym łatwo o pracę, pokaż to sądowi. Dobrym dowodem są aktualne ogłoszenia i dane o tym, jakie są zarobki na podobnych stanowiskach w jego regionie, zestawione z jego wykształceniem i doświadczeniem. Przy działalności gospodarczej zwróć uwagę na koszty prywatne księgowane w firmie, samochód, telefon i paliwo.
4. Potrzeby dziecka nie zmalały, tylko wzrosły
Dziecko rośnie, idzie do szkoły, zaczyna zajęcia dodatkowe, leczenie ortodontyczne albo korepetycje przed egzaminem. Przygotuj zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania z rozbiciem na pozycje: wyżywienie, ubrania, udział w kosztach mieszkania, szkoła, zajęcia, zdrowie, wakacje. Każdą pozycję, która się da, podeprzyj rachunkiem, umową albo wyciągiem z konta. Sąd widzi setki takich zestawień i od razu odróżnia tabelkę z pamięci od udokumentowanej.
5. Twoje osobiste starania też są wykonaniem obowiązku
Rodzic, który na co dzień wychowuje dziecko, wykonuje swój obowiązek alimentacyjny w dużej części przez osobiste starania o jego utrzymanie i wychowanie (art. 135 § 2 k.r.o.). Argument powoda, że Ty zarabiasz więcej, więc on może płacić mniej, trzeba zestawić z Twoim czasem, dojazdami, opieką w chorobie i rezygnacją z nadgodzin.
Argumenty powoda, które nie powinny zadziałać
| Argument w pozwie | Odpowiedź | Podstawa |
|---|---|---|
| Rodzic dziecka dostaje 800 plus | Świadczenie wychowawcze nie wpływa na zakres alimentów | art. 135 § 3 pkt 3 k.r.o. |
| Rodzic dziecka dostaje świadczenia rodzinne albo z funduszu alimentacyjnego | Te świadczenia również nie wpływają na zakres alimentów | art. 135 § 3 pkt 1 i 4 k.r.o. |
| Zwolniłem się, bo praca mi nie odpowiadała | Dobrowolna rezygnacja z zarobków w ciągu 3 lat jest pomijana | art. 136 k.r.o. |
| Mam nowy kredyt i wysokie raty | Zobowiązania z własnego wyboru nie mają pierwszeństwa przed dzieckiem | art. 135 § 1 k.r.o. |
| Byłem bez pracy już przy poprzednim wyroku | To nie jest nowa zmiana stosunków | art. 138 k.r.o. |
Jedyny argument z tej grupy, który sąd bierze na poważnie, to narodziny dziecka w nowym związku powoda. Nie prowadzi on jednak automatycznie do obniżenia, bo wszystkie dzieci mają wobec rodzica równe prawa, a sąd ocenia też, czy nowa rodzina nie ma drugiego źródła utrzymania.
Co wpisać w odpowiedzi na pozew o obniżenie alimentów
Odpowiedź ma zawierać wniosek o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powoda kosztów procesu, stanowisko wobec każdego twierdzenia pozwu oraz wszystkie dowody, które chcesz przeprowadzić. Dowody zgłoszone później sąd może pominąć, jeżeli uzna, że mogłeś je powołać wcześniej. Warto wnieść o zobowiązanie powoda do przedstawienia zeznań podatkowych, umów o pracę i wyciągów z rachunków za okres od poprzedniego wyroku. Każdy jest obowiązany przedstawić na zarządzenie sądu dokument, który ma w posiadaniu i który stanowi dowód faktu istotnego dla sprawy (art. 248 § 1 k.p.c.).
Jeżeli równolegle chcesz podwyższenia, dołącz powództwo wzajemne w tym samym piśmie. Sąd rozpozna wtedy obie kwestie razem i wyda jedno rozstrzygnięcie o wysokości alimentów, zamiast dwóch wyroków w odstępie roku.
Czy sąd może obniżyć alimenty jeszcze przed wyrokiem
Może, jeżeli powód złoży wniosek o zabezpieczenie, najczęściej przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego w części (art. 755 § 1 pkt 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy dopuścił taki sposób zabezpieczenia w uchwale z 27 listopada 1980 r., III CZP 60/80, ale wymaga wysokiego stopnia uprawdopodobnienia, bo w grę wchodzi utrzymanie dziecka. Na postanowienie o zabezpieczeniu przysługuje zażalenie (art. 741 § 1 k.p.c.). Termin jest tygodniowy od doręczenia, więc na to pismo masz jeszcze mniej czasu niż na odpowiedź na pozew.
Pamiętaj też, że dopóki nie ma nowego wyroku ani zabezpieczenia, powód musi płacić w dotychczasowej wysokości. Jeżeli samowolnie obniżył wpłaty, zaległość możesz egzekwować przez komornika na podstawie dotychczasowego tytułu. Jak wygląda wniosek o zabezpieczenie po stronie uprawnionego, opisaliśmy na stronie o zabezpieczeniu alimentów.
Czy w sprawie o obniżenie alimentów potrzebny jest adwokat
Nie ma przymusu adwokackiego, ale to sprawa, którą przegrywa się na dowodach i terminach, a nie na racjach. Pełnomocnik ze specjalizacją rodzinną w pierwszej kolejności sprawdza, czy powód nie powołuje się na okoliczność sprzed poprzedniego wyroku i czy jego spadek dochodów nie mieści się w art. 136 k.r.o. To dwa argumenty, które często kończą sprawę na pierwszej rozprawie. Jeżeli powód ma pełnomocnika, a Ty nie, różnica jest widoczna już w jakości odpowiedzi na pozew.
Zanim podpiszesz umowę, sprawdź, czy osoba, z którą rozmawiasz, figuruje w rejestrze i ma prawo wykonywania zawodu. W tej sprawie liczy się doświadczenie w prawie rodzinnym, więc pytaj wprost, ile podobnych spraw prowadził pełnomocnik w ostatnim roku. Szerzej o tym, jak wybrać pełnomocnika do sprawy alimentacyjnej, piszemy na stronie adwokat od alimentów.