Wybór komornika przez wierzyciela: kiedy wolno wybrać komornika spoza rewiru

Tak, wierzyciel może wybrać komornika, ale nie w całej Polsce. Prawo wyboru obejmuje obszar właściwości sądu apelacyjnego, w którym mieści się kancelaria komornika właściwego według kodeksu postępowania cywilnego. Wybór trzeba zgłosić pisemnym oświadczeniem złożonym razem z wnioskiem o wszczęcie egzekucji, a w pięciu rodzajach spraw, w tym w egzekucji z nieruchomości i w eksmisji, prawa wyboru nie ma w ogóle. Podstawa to art. 10 ustawy z 22 marca 2018 roku o komornikach sądowych.

To jeden z tych przepisów, przy których połowa polskich poradników wciąż opisuje stan sprzed 2019 roku. Stara ustawa z 1997 roku pozwalała wierzycielowi wskazać dowolnego komornika w kraju, więc powstał rynek kilku bardzo dużych kancelarii obsługujących wierzycieli masowych z całej Polski. Obecna ustawa świadomie to zawęziła. Jeżeli planujesz windykację i liczysz na wybór kancelarii, którą znasz z drugiego końca kraju, sprawdź najpierw mapę apelacji.

Wybór komornika spoza rewiru: gdzie kończy się swoboda

Punktem wyjścia jest zawsze komornik właściwy według kodeksu postępowania cywilnego, czyli co do zasady komornik działający przy sądzie rejonowym miejsca zamieszkania dłużnika. Rewirem jest obszar właściwości tego sądu rejonowego. Prawo wyboru pozwala wyjść poza ten rewir, ale tylko w granicach apelacji, w której leży kancelaria komornika właściwego.

W Polsce działa jedenaście sądów apelacyjnych: w Białymstoku, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie i we Wrocławiu. Obszar jednej apelacji obejmuje zwykle dwa lub trzy województwa, więc pole manewru jest realne, ale skończone. Dłużnik z Olsztyna i kancelaria z Krakowa to dwa różne obszary apelacyjne i takiego wyboru wierzyciel nie dokona.

Ustawa mówi też wprost o skutku wyboru: w takim przypadku komornik działa poza obszarem swojego rewiru. Nie jest to więc wyjątek wyproszony u prezesa sądu, tylko normalny tryb przewidziany w ustawie.

Oświadczenie o wyborze komornika: co trzeba złożyć

Sam wniosek egzekucyjny skierowany do kancelarii spoza rewiru nie wystarcza. Wierzyciel, dokonując wyboru komornika, składa wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji pisemne oświadczenie, że korzysta z prawa wyboru komornika. Brzmienie jest jednoznaczne i to najczęstszy powód, dla którego wnioski wracają do wierzyciela.

Oświadczenie nie ma urzędowego wzoru i nie wymaga uzasadnienia. Wystarczy jedno zdanie, że wierzyciel korzysta z prawa wyboru komornika na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych, podpisane przez tę samą osobę, która podpisuje wniosek. W praktyce najbezpieczniej wpisać je jako osobny punkt wniosku i powtórzyć jako odrębny dokument, bo część kancelarii przyjmuje wyłącznie osobne pismo.

Co jeszcze musi znaleźć się we wniosku egzekucyjnym

Oświadczenie o wyborze to jeden element, ale sam wniosek ma własne wymogi. We wniosku o wszczęcie egzekucji wskazuje się świadczenie, które ma być spełnione, i dołącza się do niego tytuł wykonawczy. Tak stanowi art. 797 paragraf 1 kodeksu postępowania cywilnego. Wniosek składany na podstawie tytułu wydanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym można złożyć u komornika także przez system teleinformatyczny.

Jest jeszcze jeden warunek, o którym wierzyciele masowi zapominają najczęściej, a który potrafi wywrócić całą sprawę. Jeżeli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, do wniosku trzeba dołączyć dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia. Bez takiego dokumentu komornik nie wszczyna egzekucji, choćby tytuł był prawomocny. Dotyczy to zwłaszcza starych nakazów zapłaty kupowanych w portfelach wierzytelności, gdzie od wydania orzeczenia minęło kilka lat.

W jakich sprawach prawa wyboru nie ma

Katalog wyłączeń jest zamknięty i wynika z art. 10 ust. 1 pkt 1 do 5. Prawo wyboru nie przysługuje w sprawach:

o egzekucję z nieruchomości,
o wydanie nieruchomości,
o wprowadzenie w posiadanie nieruchomości,
o opróżnienie pomieszczeń, w tym lokali mieszkalnych, z osób lub rzeczy, czyli w eksmisji,
w których przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio, co obejmuje między innymi użytkowanie wieczyste i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.

Logika jest prosta: wszystkie te czynności są ściśle związane z konkretną nieruchomością i z sądem, który prowadzi jej księgę wieczystą. Komornik z drugiego końca apelacji nie miałby jak ich wykonać. Warto to sprawdzić na starcie, bo wierzyciel, który wybiera kancelarię do sprawy o zapłatę, a potem chce rozszerzyć egzekucję na nieruchomość dłużnika, i tak trafi z tą częścią do komornika właściwego miejscowo.

Alimenty rządzą się osobną, szerszą regułą

W sprawach alimentacyjnych ustawodawca dał wierzycielowi coś więcej niż prawo wyboru z art. 10. Jeżeli egzekucja dotyczy alimentów albo renty mającej charakter alimentów, wniosek o wszczęcie egzekucji można zgłosić również do komornika sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wierzyciela. Wynika to z art. 1081 paragraf 1 kodeksu postępowania cywilnego.

To rozwiązanie dla osoby uprawnionej do alimentów, nie dla firmy windykacyjnej: pozwala prowadzić sprawę u komornika u siebie, a nie tam, gdzie akurat mieszka dłużnik. Taki komornik ma obowiązek zawiadomić o wszczęciu egzekucji komornika sądu ogólnej właściwości dłużnika, a przy zbiegu kilku egzekucji sprawa może zostać przekazana razem ze ściągniętymi kwotami.

Kiedy wybrany komornik musi odmówić przyjęcia sprawy

Wybór nie zobowiązuje kancelarii. Ustawa nakazuje komornikowi odmówić wszczęcia egzekucji z wyboru, jeżeli spełniony jest choć jeden z trzech warunków obciążenia kancelarii:

zaległość w prowadzonych przez niego egzekucjach przekracza 6 miesięcy, chyba że łączna liczba spraw, które wpłynęły w roku poprzednim, nie przekroczyła 1000,
wpływ wszystkich spraw w danym roku przekroczył 2500, a skuteczność w roku poprzednim nie przekroczyła 35 procent,
wpływ wszystkich spraw w danym roku przekroczył 5000.

Do tego dochodzą dwa limity indywidualne. Komornik w pierwszych dwóch latach kalendarzowych działalności nie może przyjąć więcej niż 2500 spraw z wyboru rocznie. Może też odmówić konkretnemu wierzycielowi, jeżeli liczba wniosków egzekucyjnych złożonych przez niego w danym roku przekroczyła 100. Ten ostatni próg dotyczy wprost wierzycieli masowych i bywa zaskoczeniem dla firm, które przyzwyczaiły się kierować cały portfel do jednej kancelarii.

Jak sprawdzić, czy komornik przyjmuje sprawy z wyboru

Da się to ustalić przed złożeniem wniosku, choć mało kto o tym wie. Jeżeli w danym półroczu zaistnieją przesłanki odmowy przyjmowania spraw z wyboru, sąd rejonowy niezwłocznie zamieszcza o tym wzmiankę na swojej stronie internetowej, a komornik ma obowiązek pisemnie powiadomić o tym prezesa sądu. Wynika to z art. 8 ust. 9 ustawy o komornikach sądowych.

Praktyczna kolejność jest więc taka: najpierw ustal, które kancelarie w ogóle wchodzą w grę, korzystając z wykazu komorników prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości, potem otwórz stronę sądu rejonowego wybranej kancelarii i sprawdź, czy nie ma tam wzmianki o odmowie. Kilka minut na tym etapie oszczędza kilka tygodni zwrotu wniosku.

Co się dzieje, gdy dłużnik mieszka poza rewirem

Bywa, że wierzyciel składa wniosek w dobrej wierze, a dopiero po wszczęciu postępowania okazuje się, że dłużnik w momencie złożenia wniosku mieszkał poza rewirem tej kancelarii i zachodziły przesłanki odmowy. Wtedy komornik wydaje postanowienie o przekazaniu sprawy komornikowi właściwości ogólnej dłużnika. Jeżeli w tym rewirze działa kilku komorników, przed wydaniem postanowienia wzywa wierzyciela do wskazania w terminie 7 dni, któremu z nich sprawa ma zostać przekazana. Ten termin łatwo przegapić, bo wezwanie wygląda jak zwykłe pismo techniczne.

Osobno ustawa przewiduje przekazanie sprawy na wniosek samego wierzyciela. Do takiego wniosku trzeba dołączyć pisemną zgodę wskazanego komornika na przyjęcie sprawy. Bez tej zgody wniosek nie wywoła skutku, więc kolejność jest odwrotna niż intuicyjna: najpierw dogadujesz się z nową kancelarią, dopiero potem piszesz do starej.

Czy w ogóle warto wybierać komornika

Wybór ma sens wtedy, gdy masz konkretny powód, a nie dlatego, że kancelaria dobrze się reklamuje. Realne powody to znajomość specyfiki sprawy, sprawna komunikacja przy większej liczbie postępowań i to, że dana kancelaria faktycznie prowadzi egzekucje z tego rodzaju majątku, który dłużnik ma. Sam wybór nie zwiększa uprawnień komornika ani nie skraca terminów ustawowych.

Warto też uczciwie ocenić, czy sprawa w ogóle powinna trafić do komornika. Egzekucja jest ostatnim etapem i wymaga tytułu wykonawczego, czyli zwykle prawomocnego wyroku albo nakazu zapłaty z klauzulą wykonalności. Znaczna część należności daje się odzyskać wcześniej, na etapie przedsądowym, gdzie konsekwentne przypomnienia i zautomatyzowana obsługa monitów kosztują wielokrotnie mniej niż postępowanie sądowe i egzekucyjne razem wzięte. Jeżeli jeszcze nie masz tytułu wykonawczego, właściwym pierwszym krokiem jest poprawne wezwanie do zapłaty i pozew, a nie szukanie kancelarii komorniczej.

Od której strony patrzysz na tę sprawę

Jeżeli jesteś po stronie dłużnika, wybór komornika przez wierzyciela nie zmienia Twojej sytuacji prawnej: te same przepisy, te same terminy, ta sama skarga na czynności komornika w terminie tygodniowym. Zmienia się tylko adres kancelarii. Sprawdzenie, kto konkretnie prowadzi Twoją sprawę, zaczyna się od rejestru komorników sądowych, a gdy zajęć jest kilka i nie da się ich spłacić, sensowniejszym ruchem bywa upadłość konsumencka niż walka z każdą egzekucją osobno.

Jeżeli jesteś wierzycielem, potraktuj wybór komornika jako jedną z kilku decyzji, a nie jako sedno sprawy. Więcej zależy od tego, czy tytuł wykonawczy jest bezsporny i czy wiesz, z czego prowadzić egzekucję. Orientacyjne koszty pomocy prawnej na poszczególnych etapach zebraliśmy w zestawieniu stawek adwokackich.